La Dolce Vita: Όταν ο σπουδαίος κριτικός Roger Ebert αποθέωνε το αριστούργημα του Federico Fellini
🕛 χρόνος ανάγνωσης: 10 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό
![](http://cdn.ethnos.gr/imgHandler/875/b0f42664-b3dd-4668-b995-837beed130e2.jpg)
Ο Ρότζερ Έμπερτ (Roger Ebert) ήταν ένας από τους πιο γνωστούς και επιδραστικούς κινηματογραφικούς κριτικούς του 20ού αιώνα. Ο Έμπερτ εργάστηκε ως κριτικός στην εφημερίδα «Chicago Sun-Times» για δεκαετίες και έγραψε χιλιάδες κριτικές ταινιών κατά τη διάρκεια της καριέρας του. Ήταν γνωστός για τον λογοτεχνικό και ευαίσθητο τρόπο με τον οποίο έγραφε για τον κινηματογράφο, ενώ το 1975, έγινε ο πρώτος κριτικός κινηματογράφου που κερδίσε το βραβείο Pulitzer. Ο θάνατός του το 2013 ήταν μεγάλη απώλεια για τον κόσμο της κριτικής ταινιών, αλλά η κληρονομιά του συνεχίζει να επηρεάζει τον τρόπο που οι άνθρωποι βλέπουν και συζητούν τον κινηματογράφο.
Ο Έμπερτ έγραψε το 1997 μια κριτική για το τιμημένο με Χρυσό Φοίνικα και Οσκαρ Κουστουμιών αριστούργημα του Φεντερίκο Φελίνι και του μοντέρνου ιταλικού σινεμά γενικότερα, την ταινία «La Dolce Vita». Με πρωταγωνιστές τον μοναδικό Μαρτσέλο Μαστρογιάνι και την εκθαμβωτική Ανίτα Εκμπεργκ, η «Γλυκιά Ζωή» είναι μια ταινία που αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ποπ κουλτούρας.
Ο σπουδαίος κριτικός γράφει για την εμβληματική ταινία του Φελίνι: «Έχω ακούσει θεωρίες ότι η ταινία "La Dolce Vita" του Φεντερίκο Φελίνι καταγράφει τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα, διαδραματίζεται στους επτά λόφους της Ρώμης και περιλαμβάνει επτά νύχτες και επτά αυγές, αλλά δεν τις έχω ψάξει ποτέ, γιατί αυτό θα μετέτρεπε την ταινία σε σταυρόλεξο. Την προτιμώ ως αλληγορία, μια προειδοποιητική ιστορία για έναν άνθρωπο χωρίς κέντρο.
Ο Φελίνι γύρισε την ταινία το 1959 στη Via Veneto, τη ρωμαϊκή οδό των νυχτερινών κέντρων, των πεζοδρομιακών καφετεριών και της παρέλασης της νύχτας. Ήρωάς του είναι ένας δημοσιογράφος, ο Μαρτσέλο, ο οποίος καταγράφει "τη γλυκιά ζωή" των ξεθωριασμένων αριστοκρατών, των δευτεροκλασάτων κινηματογραφικών αστέρων, των γερασμένων πλέιμποϊ και των διάσημων γυναικών. Τον ρόλο έπαιξε ο Marcello Mastroianni και τώρα που η ζωή του τελείωσε βλέπουμε ότι ήταν ο πιο αντιπροσωπευτικός του. Οι δύο Μαρτσέλο - χαρακτήρας και ηθοποιός - συνυπήρξαν σε έναν όμορφο, κουρασμένο, απελπισμένο άντρα, που ονειρεύεται να κάνει κάποτε κάτι καλό, αλλά είναι παγιδευμένος σε μια ζωή με άδειες νύχτες και μοναχικές αυγές.
Η ταινία πηδάει από το ένα οπτικό υπερθέαμα στο άλλο, ακολουθώντας τον Marcello καθώς κυνηγάει ιστορίες και γυναίκες. Στο σπίτι του έχει μια αυτοκτονική αρραβωνιαστικιά (Magali Noel). Σε ένα νυχτερινό κέντρο, γνωρίζει μια άσωτη καλλονή (Anouk Aimee), και μαζί επισκέπτονται το υπόγειο κρησφύγετο μιας πόρνης. Το επεισόδιο τελειώνει όχι με παρακμή αλλά με ύπνο- δεν μπορούμε ποτέ να είμαστε σίγουροι ότι ο Μαρτσέλο έχει κάνει σεξ με κάποιον.
Μια άλλη αυγή. Και αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε τη δομή της ταινίας: Μια σειρά από νύχτες και αυγές, κατεβάσματα και ανεβάσματα. Ο Μαρτσέλο κατεβαίνει σε υπόγεια νυχτερινά κέντρα, σε χώρους στάθμευσης νοσοκομείων, στο καταγώγιο της πόρνης και σε μια αρχαία κρύπτη. Και ανεβαίνει στον τρούλο του Αγίου Πέτρου, σκαρφαλώνει σε ένα πατάρι μιας χορωδίας και στο πολυώροφο διαμέρισμα του Steiner (Alain Cuny), του διανοούμενου που είναι ο ήρωάς του. Θα πετάξει ακόμη και πάνω από τη Ρώμη.
Η διάσημη εναρκτήρια σκηνή, όπου ένα άγαλμα του Χριστού μεταφέρεται πάνω από τη Ρώμη με ελικόπτερο, συνδυάζεται με το κλείσιμο, όπου ψαράδες στην παραλία βρίσκουν ένα θαλάσσιο τέρας στα δίχτυα τους. Δύο σύμβολα του Χριστού: το άγαλμα "όμορφο" αλλά ψεύτικο, το ψάρι "άσχημο" αλλά αληθινό. Και κατά τη διάρκεια των δύο σκηνών υπάρχουν αποτυχίες στην επικοινωνία. Το ελικόπτερο κάνει κύκλους καθώς ο Μαρτσέλο προσπαθεί να πάρει τα τηλέφωνα τριών καλλονών που κάνουν ηλιοθεραπεία. Στο τέλος, απέναντι από μια παραλία, βλέπει το ντροπαλό κορίτσι που γνώρισε μια μέρα όταν πήγε στην εξοχή σε αναζήτηση ηρεμίας για να γράψει το μυθιστόρημά του. Εκείνη κάνει κινήσεις δακτυλογράφησης για να του το θυμίσει, αλλά εκείνος δεν θυμάται, ανασηκώνει τους ώμους του και απομακρύνεται.
Αν η εναρκτήρια και η τελική σκηνή είναι συμμετρικές, το ίδιο συμβαίνει και με πολλές άλλες, που αντιστοιχούν στο ιερό και το βέβηλο και θέτουν αμφισβητήσεις και για τα δύο. Μια πρώιμη σεκάνς βρίσκει τον Μαρτσέλο να καλύπτει την άφιξη στη Ρώμη μιας χυμώδους σταρ του κινηματογράφου (Ανίτα Έκμπεργκ) και να κατακλύζεται από επιθυμία. Την ακολουθεί στην κορυφή του Αγίου Πέτρου, στα έγκατα ενός νυχτερινού κέντρου και στη ρωμαϊκή νύχτα, όπου τα άγρια σκυλιά ουρλιάζουν και εκείνη επίσης. Η καταδίωξή του τελειώνει την αυγή, όταν εκείνη βαδίζει στη Φοντάνα ντι Τρέβι κι εκείνος βαδίζει πίσω της, εξιδανικεύοντάς την σε όλες τις γυναίκες, στη Γυναίκα- παραμένει για πάντα απρόσιτη.
Αυτή η ακολουθία μπορεί να συνδυαστεί με μια μεταγενέστερη όπου τα παιδιά αναφέρουν ένα όραμα της Παναγίας. Ο Μαρτσέλο τρέχει στο σημείο, το οποίο περιβάλλεται από τηλεοπτικές κάμερες και πλήθος πιστών. Και πάλι, έχουμε μια εξιδανικευμένη γυναίκα και την ελπίδα ότι μπορεί να λύσει κάθε πρόβλημα. Αλλά τα παιδιά οδηγούν τους πιστούς σε ένα κυνηγητό, όπως ακριβώς η Ekberg οδήγησε τον Marcello γύρω από τη Ρώμη. Βλέπουν την Παναγία εδώ, και μετά εκεί, καθώς οι κουτσοί και οι τυφλοί κουτσαίνουν πίσω τους και ο παππούς τους αρπάζει φιλοδωρήματα. Για άλλη μια φορά όλα καταρρέουν την αυγή.
Τα κεντρικά επεισόδια στο "La Dolce Vita" αφορούν τον Steiner, ο οποίος αντιπροσωπεύει όλα όσα ζηλεύει ο Marcello. Ο Steiner ζει σε ένα διαμέρισμα γεμάτο τέχνη. Προεδρεύει σε ένα σαλόνι ποιητών, λαϊκών τραγουδιστών, διανοουμένων. Έχει μια όμορφη σύζυγο και δύο τέλεια παιδιά. Όταν ο Μαρτσέλο τον βλέπει να μπαίνει σε μια εκκλησία, ανεβαίνουν στο υπερώο του εκκλησιαστικού οργάνου και ο Στάινερ παίζει Μπαχ, ενώ προτρέπει τον Μαρτσέλο να έχει περισσότερη πίστη στον εαυτό του και να τελειώσει εκείνο το βιβλίο.
Στη συνέχεια ακολουθεί η νύχτα του πάρτι του Στάινερ και η στιγμή (λίγο πολύ το ακριβές κέντρο της ταινίας) όπου ο Μαρτσέλο πηγαίνει τη γραφομηχανή του σε μια επαρχιακή τρατορία και προσπαθεί να γράψει. Στη συνέχεια ακολουθεί η δεύτερη σκηνή του Στάινερ, όταν ο Μαρτσέλο ανακαλύπτει ότι η γαλήνη του Στάινερ ήταν φτιαγμένη από έναν ιστό ψεμάτων.
Η αναφορά σε αυτές τις σκηνές είναι σαν να υπενθυμίζει πόσες άλλες σπουδαίες στιγμές περιέχει αυτή η πλούσια ταινία. Ο θάλαμος ηχούς. Η λειτουργία την αυγή. Το τελικό απελπισμένο όργιο. Και φυσικά η συγκινητική σεκάνς με τον πατέρα του Marcello (Annibale Ninchi), έναν πλανόδιο πωλητή που συνοδεύει τον Marcello σε μια νυχτερινή ξενάγηση. Σε ένα κλαμπ βλέπουν έναν θλιμμένο κλόουν (Poidor) να οδηγεί με την τρομπέτα του ένα μοναχικό μπαλόνι έξω από την αίθουσα. Και ο πατέρας του Μαρτσέλο, γεμάτος με το θάρρος της σαμπάνιας, γίνεται τολμηρός με μια νεαρή γυναίκα που χρωστάει στον Μαρτσέλο μια χάρη - για να αρρωστήσει και να φύγει, γκρίζος και σταχτί, πάλι την αυγή.
Η ταινία είναι φτιαγμένη με αστείρευτη ενέργεια. Ο Φελίνι στέκεται εδώ στο διαχωριστικό σημείο μεταξύ του νεορεαλισμού των προηγούμενων ταινιών του (όπως η "La Strada") και της καρναβαλικής οπτικής των εξωφρενικών μεταγενέστερων ταινιών του ("Η Ιουλιέτα των πνευμάτων", "Amarcord"). Το αυτοβιογραφικό του "8 1/2", που γυρίστηκε τρία χρόνια μετά το "La Dolce Vita", είναι ένα συνοδευτικό κομμάτι, αλλά με περισσότερη γνώση: Εκεί ο ήρωας είναι ήδη κινηματογραφιστής, αλλά εδώ είναι ένας νεαρός δημοσιογράφος που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Η διανομή των ηθοποιών είναι τυπική. Η Anita Ekberg μπορεί να μην ήταν καλή ηθοποιός, αλλά ήταν το μόνο άτομο που μπορούσε να υποδυθεί τον εαυτό της. Ο Λεξ Μπάρκερ, ένας πρώην Ταρζάν του κινηματογράφου, ήταν αστείος ως ο αλκοολικός φίλος της. Η αυστηρή αυτοπεποίθηση του Alain Cuny ως Steiner είναι πειστική, γι' αυτό και το τέλος του είναι σοκαριστικό. Και θυμηθείτε την Anouk Aimee, με τα σκούρα γυαλιά της να κρύβουν ένα μαυρισμένο μάτι- την πρακτική, κοινή λογική της Adriana Moneta ως πόρνη του δρόμου- τον Alan Dijon ως σατανικό αρχηγό του νυχτερινού κέντρου- και πάντα τον Mastroianni, με τα μάτια του να αλληθωρίζουν με έναν πονοκέφαλο ή έναν βαθύτερο πόνο της ψυχής. Ήταν πάντα ένας παθητικός ηθοποιός, και εδώ αυτή η ιδιότητα είναι απαραίτητη: Αναζητώντας την ευτυχία αλλά ανίκανος να κάνει τα βήματα για να την βρει, περνάει τις νύχτες του σε ατέλειωτες άσκοπες αναζητήσεις, προσπαθώντας να ικανοποιήσει τους πάντες, ο ζογκλέρ με περισσότερες μπάλες από ό,τι ικανότητες.
Οι ταινίες δεν αλλάζουν, αλλά οι θεατές τους αλλάζουν. Όταν είδα το "La Dolce Vita" το 1960, ήμουν ένας έφηβος για τον οποίο η "γλυκιά ζωή" αντιπροσώπευε όλα όσα ονειρευόμουν: την αμαρτία, την εξωτική ευρωπαϊκή αίγλη, τον κουρασμένο ρομαντισμό του κυνικού δημοσιογράφου. Όταν το είδα ξανά, γύρω στο 1970, ζούσα σε μια εκδοχή του κόσμου του Μαρτσέλο- η Βόρεια Λεωφόρος του Σικάγο δεν ήταν η Via Veneto, αλλά στις 3 το πρωί οι κάτοικοι ήταν εξίσου πολύχρωμοι, και ήμουν περίπου στην ηλικία του Μαρτσέλο.
Όταν είδα την ταινία γύρω στο 1980, ο Μαρτσέλο είχε την ίδια ηλικία, αλλά εγώ ήμουν 10 χρόνια μεγαλύτερος, είχα σταματήσει να πίνω και τον έβλεπα όχι ως πρότυπο αλλά ως θύμα, καταδικασμένο σε μια ατέρμονη αναζήτηση της ευτυχίας που δεν μπορούσε ποτέ να βρεθεί, όχι με αυτόν τον τρόπο. Μέχρι το 1991, όταν ανέλυσα την ταινία καρέ-καρέ στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, ο Μαρτσέλο έμοιαζε ακόμα νεότερος, και ενώ κάποτε τον θαύμαζα και μετά τον επέκρινα, τώρα τον λυπόμουν και τον αγαπούσα. Και όταν είδα την ταινία αμέσως μετά τον θάνατο του Mastroianni, σκέφτηκα ότι ο Fellini και ο Marcello είχαν πάρει μια στιγμή ανακάλυψης και την είχαν κάνει αθάνατη. Μπορεί να μην υπάρχει κάτι τέτοιο όπως η γλυκιά ζωή. Αλλά είναι απαραίτητο να το ανακαλύψεις μόνος σου».
Με πληροφορίες από rogerebert.com
Μέση Ανατολή: Διπλωματικός πυρετός για να αποτραπούν τα αντίποινα του Ιράν στο Ισραήλ - Φόβοι για ντόμινο στην περιοχή
Χαλκιδική: Τα 3 ερωτήματα για τον πνιγμό της 8χρονης - Ανακαλούνται οι άδειες για τις πισίνες της κατασκήνωσης
SOS από ΠΟΥ για την Mpox: Κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης μετά από νέα παραλλαγή της νόσου
Σάλος στην Ιταλία για ρατσιστικό βανδαλισμό γκράφιτι της μαύρης ολυμπιονίκη του βόλεϊ, Πάολα Εγκόνου
Live όλες οι εξελίξεις λεπτό προς λεπτό, με την υπογραφή του www.ethnos.gr