Κωνσταντίνος Συνολάκης για παγκόσμια ημέρα τσουνάμι: Η Ελλάδα δεν έχει ούτε έναν τσουναμογράφο
🕛 χρόνος ανάγνωσης: 12 λεπτά ┋
![ΙΝΤΙΜΕ / ΤΖΑΜΑΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ](http://cdn.ethnos.gr/imgHandler/875/dd49eb30-ed42-4492-bab8-fc54c41b0a25.jpg)
Του Κώστα Ασημακόπουλου
Πόσο εφικτό είναι να βιώσουμε ένα μεγάλο τσουνάμι που θα προκληθεί από ένα μεγάλο σεισμό στον υποθαλάσσιο χώρο; Πόσο έτοιμοι είμαστε να αντιδράσουμε στα λίγα λεπτά θα έχουμε στη διάθεση μας και τι πρέπει να κάνουμε; Έχει η Ελλάδα αυτόνομο σύστημα ενημέρωσης για τσουνάμι;
Οι απαντήσεις που δίνει στο ethnos.gr ο Καθηγητής Κωνσταντίνος Συνολάκης, Ακαδημαϊκός και πρόεδρος της Ειδικής Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή προκαλούν προβληματισμό και σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να αφυπνίσουν άμεσα τους πολίτες και την κυβέρνηση διότι όπως τονίζει ζούμε με την πλάνη πως στην Ελλάδα δεν είναι δυνατόν να γίνουν καταστροφικά τσουνάμι. Είναι πράγματι έτσι τα πράγματα ή μήπως αυτή η άγνοια είναι πιθανό να αποβεί μοιραία;
Η παγκόσμια κοινότητα υποκλίνεται στον Κωνσταντίνο Συνολάκη με την εφεύρεση του υπολογιστικού μοντέλο προσομοίωσης ΜΟSΤ που παγκοσμίως είναι το πλέον αξιόπιστο σύστημα για την πρόγνωση της διάδοσης των παλιρροϊκών κυμάτων.
Αν ο σεισμός διαρκέσει πάνω από 15 δεύτερα
Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ενημέρωση για το τσουνάμι που καθιέρωσε ο ΟΗΕ από το 2015 είπε: «Είναι μια συμβολικη ημέρα που τιμά τα εκατοντάδες χιλιάδες θύματα από τσουνάμι και υπενθυμίζει στα κράτη την επιτακτική ανάγκη για συνεχή εκπαίδευση των πολιτών για τα απλά μέτρα που πρέπει να λάβουν αν βρεθούν σε παραλίες και αισθανθούν σεισμική δόνηση που διαρκεί πάνω από 15 δευτερόλεπτα ή, παρατηρήσουν ασυνήθιστες μετακινήσεις της ακτογραμμής», είπε ο δρ.Κωνσταντίνος Συνολάκης.
Σχετικά με την αποτελεσματικότητα των συστημάτων προειδοποίησης τσουνάμι που υπάρχουν σήμερα στον πλανήτη είπε: «Τα παγκόσμια συστήματα, προειδοποιούν αποτελεσματικά για τσουνάμι στον Ειρηνικό και Ινδικό Ωκεανό. Πολύ πρόσφατα έχουν αρχίσει και λειτουργούν εθνικά παρατηρητήρια τσουνάμι και στην Μεσόγειο. Βέβαια, όσο μεγαλύτερος είναι ο χρόνος που χρειάζεται να ταξιδέψει ένα τσουνάμι από την πηγή του και να πλήξει μια παραλία, τόσο περισσότερος χρόνος υπάρχει για να γίνει πιο αξιόπιστη πρόβλεψη».
70 τσουναμογράφοι παγκοσμίως
«Παγκόσμια, η μεγαλύτερη πρόοδος είναι ότι χρησιμοποιούνται μοντέλα προσομοίωσης, όπως το MOST (πoυ αναπτύχθηκε στο εργαστήριό μου στο University of Southern California), ώστε να γίνονται στοχευμένες εκτιμήσεις του χρόνου άφιξης σε μια συγκεκριμένη περιοχή και του ύψους του τσουνάμι και της πλημμύρας. Οι εκτιμήσεις αυτές επικαιροποιούνται, όταν το τσουνάμι γίνει αντιληπτό από έναν ή περισσότερους από τους 70 περίπου τσουναμογράφους, που είναι εγκαταστημένοι στους πυθμένες των μεγάλων ωκεανών».
Τα κρίσιμα λεπτά μετά το σεισμό
Τα λεπτά, ακόμα και τα δευτερόλεπτα μετά από την εκδήλωση ενός μεγάλου σεισμού είναι πολύ κρίσιμα: «Είναι πολύ δύσκολο να γίνουν έγκαιρες εκτιμήσεις για το ύψος των τσουνάμι που προξενούνται πολύ κοντά στην ακτή, αλλά γίνεται μια μεγάλη παγκόσμια προσπάθεια να μειωθεί ο χρόνος προειδοποίησης και οι εκτιμήσεις να είναι πιο στοχευμένες. Για παράδειγμα, το 2011, στην Ιαπωνία το τσουνάμι που προξενήθηκε από τον μεγα-σεισμό μεγέθους 9 έφτασε στην πλησιέστερη στο επίκεντρο ακτή σε λιγότερο από 25 λεπτά. Ο λίγος χρόνος ήταν αρκετός για να γίνει προειδοποίηση μόνο με βάση το μέγεθος του σεισμού, χωρίς πληροφόρηση για το ύψος του κύματος ή τα σημεία στα οποία η πλημμύρα θα ήταν μεγαλύτερη. Το ίδιο τσουνάμι έφτασε μετά από 8 περίπου ώρες στην Χαβάη και έτσι υπήρχε χρόνος για πολύ σαφή εκτίμηση του ύψους του κύματος και της πλημμύρας που θα προξενούσε στις ακτές».
Δεν γνωρίζουν τα βασικά για να προστατευτούν...
Οπως τονίζει ο Κωνσταντίνος Συνολάκης ο παγκόσμιος πληθυσμός δεν έχει επαρκή ενημέρωση για το τι πρέπει να κάνει στο ενδεχόμενο εκδήλωσης ενός τσουνάμι: «Δυστυχώς, οι περισσότεροι άνθρωποι στον κόσμο δεν γνωρίζουν τα βασικά για να προστατευτούν και, επαναλαμβάνω, αν βρεθεί κανείς σε παραλία και αισθανθεί σεισμική δόνηση που διαρκεί πάνω από 15 δευτερόλεπτα, ή παρατηρήσει ασυνήθιστες μετακινήσεις της ακτογραμμής, τότε να απομακρυνθεί, ώστε να βρεθεί σε υψόμετρο πάνω από 15 μέτρα από την παραλία και να περιμένει οδηγίες από την Πολιτική Προστασία. Ακόμη και σε χώρες με μακρόχρονη ιστορία με τοπικά τσουνάμι, όπως η Ιαπωνία, η Χιλή, η Ινδονησίας, αλλά και η Ελλάδα, υπάρχουν πολλοί που δεν ξέρουν να αναγνωρίσουν τον κίνδυνο και να δράσουν άμεσα, ή ακόμη και με προειδοποίηση δεν απομακρύνονται έγκαιρα».
«Στη Σάμο ενημέρωσε το 112»
Στο ερώτημα εάν υπάρχει στην Ελλάδα δίκτυο άμεσης ενημέρωσης του πληθυσμού από τσουνάμι η απάντηση προκαλεί προβληματισμό και ανησυχία: «Μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε. Το Κέντρο Προειδοποίησης Τσουνάμι του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών ενημερώνει την Πολιτική Προστασία για όλους τους σεισμούς μεγαλύτερους από μέγεθος περίπου 6 και η Πολιτική Προστασία πρέπει να εκδώσει την εντολή εκκένωσης. Η διαφορά στην αντιμετώπιση μεταξύ του 2017 (σεισμός Κώ) και του 2020 (Σεισμός Σάμου) είναι τεράστια. Για τον σεισμό της Σάμου, η Πολιτική Προστασία εξέδωσε προειδοποιητικό μήνυμα με το 112, που έφτασε στη Σάμο πριν φτάσει το δεύτερο κύμα από το τσουνάμι που ήταν και το μεγαλύτερο. Έτσι οι Σαμιώτες είχαν λίγο αλλά ικανό χρόνο να απομακρυνθούν από τις ακτές, όσοι τουλάχιστον αξιολόγησαν σωστά το μήνυμα από το 112, δηλαδή ότι βρισκόντουσαν σε άμεσο κίνδυνο. Μακάρι και στο μέλλον η Πολιτική Προστασία να δράσει το ίδιο έγκαιρα και αποτελεσματικά».
«Τα ρήγματα στην Ελλάδα μπορεί να δώσουν τσουνάμι ανάλογο της Ιαπωνίας το 2011»
Πόσο προκαλεί ανησυχία η σεισμική δραστηριότητα που έχει παρατηρηθεί το τελευταίο διάστημα στην Κρήτη. Η απάντηση που δίνει ο Δρ. Συνολάκης σοκάρει καθώς υποστηρίζει πως τα ρήγματα που υπάρχουν στην Ελλάδα «μπορούν να προξενήσουν τσουνάμι, που τοπικά μπορεί να είναι ανάλογα με αυτό που έπληξε την Ιαπωνία το 2011»:
«Η Ελλάδα βρίσκεται ακριβώς στο σημείο που η Αφρικανική τεκτονική πλάκα καταβυθίζεται γύρω από την τεράστια σεισμική ζώνη, που ονομάζεται Ελληνικό Τόξο. Είναι ουσιαστικά ένα ρήγμα μήκους πάνω από 800 χιλιόμετρα. Εκτείνεται νότια της Ρόδου, νότια της Κρήτης, συνεχίζει δυτικά της Πελοποννήσου και φτάνει δυτικά από τα Επτάνησα. Στο παρελθόν, έχει κάνει σεισμούς που υπολογίζονται σε μέγεθος περίπου 8 με 8.5. Οι σεισμοί μεγέθους 6 με 7 που έχουν συμβεί τον τελευταίο αιώνα οφείλονται σε μικρότερα ρήγματα, που και αυτά δυστυχώς απειλούν ζωές και σκοτώνουν ανθρώπους. Οι μεγάλοι σεισμοί στο Ελληνικό Τόξο μπορούν να προξενήσουν τσουνάμι, που τοπικά μπορεί να είναι ανάλογο με αυτό που έπληξε την Ιαπωνία το 2011. Γνωρίζουμε, φρειπείν, ότι η αρχαία Αλεξάνδρεια καταστράφηκε από ένα σεισμό το 365 μ.Χ. που έπληξε τη θαλάσσια περιοχή στη νοτιοδυτική Κρήτη. Ο σεισμός εκτιμάται με μέγεθος μεγαλύτερο από 8.5 . Υπάρχουν εκτιμήσεις ότι τέτοιοι σεισμοί γίνονται, κατά μέσο όρ, κάθε 600-800 χρόνια στο Ελληνικό Τόξο και ο προηγούμενος μεγάλος σεισμός στο Τόξο που προξένησε μεγάλο τσουνάμι έγινε το 1303 μ. Χ. Δηλαδή, αν αυτές οι εκτιμήσεις είναι σωστές, στον 21 αιώνα μπορεί να γίνει μεγάλο τσουνάμι στο Ελληνικό Τόξο, αλλά δεν γνωρίζουμε πότε. Σκεφθείτε αυτό που ανέφερα, ότι το διάστημα 600-800 χρόνια είναι μια εκτίμηση του μέσου όρου επαναληψιμότητας. Δηλαδή σε βάθος 100,000 ετών, μπορεί οι μεγάλο σεισμοί να γίνονται σε διαστήματα 500, 1000, 600, 800, 700, 900, ετών, αλλά με μέσο όρο που κυμαίνεται από 600 ως 800 χρόνια».
«Οι επικίνδυνες πλάνες που μας καθησυχάζουν»
Στο ερώτημα εάν οι Έλληνες και γενικότερα οι Ευρωπαίοι πολίτες είναι ενημερωμένοι για το ενδεχόμενο ενός τσουνάμι ο Κωνσταντίνος Συνολάκης είπε: «Όχι επαρκώς.Στη Μεσόγειο υπάρχει η αντίληψη σε μερίδα του πληθυσμού ότι δεν γίνονται μεγάλα τσουνάμι, επειδή, όπως μερικοί ισχυρίζονται, η Μεσόγειος είναι μικρότερη από τους ωκεανούς, ή επειδή οι ακτές “ προστατεύονται” από νησιά. Συχνά ακούμε ότι «η θάλασσα μας έσωσε”. Όλα αυτά είναι επικίνδυνες πλάνες. Το τσουνάμι στη Μεσσίνα Ιταλίας, το 1908, σκότωσε πάνω από 60.000 ανθρώπους και προκλήθηκε από έναν σεισμό μεγέθους 7.1. Αν ένας σεισμός είναι υποθαλάσσιος και το ρήγμα μετακινήσει τον πυθμένα ώστε να μετατοπίσει την υδάτινη στήλη, τότε γίνεται μεγάλο τσουνάμι, είτε στον Ειρηνικό είτε στην Μεσόγειο. Οι νόμοι της φυσικής είναι οι ίδιοι».
22 μέτρα τσουνάμι στην Αμοργό
Με βάση τα ιστορικά δεδομένα στον Ελλαδικό χώρο ποιος ο χρόνος αντίδρασης των πολιτών για να γλιτώσουν από ένα τσουνάμιείναι το πολύ 15 λεπτά: «Ο διαθέσιμος χρόνος για να αντιδράσουν οι πολίτες εξαρτάται από την απόστασή τους από το ρήγμα που προξενεί το τσουνάμι. Το 1956, ο σεισμός της Αμοργού, μεγέθους περίπου 7.5, προξένησε ένα τσουνάμι, που σε μερικές τοποθεσίες στην Αμοργό αναρριχήθηκε μέχρι και τα 22 μέτρα. Το τσουνάμι έφτασε στις ακτές της Αμοργού σε λιγότερο από 15 λεπτά, αλλά έφτασε στην Κρήτη περίπου 45 λεπτά αργότερα. Άλλο παράδειγμα: αν γίνει σεισμός στην θαλάσσια περιοχή νοτιοδυτικά της Κρήτης, όπως το 365 μ.Χ, το κύμα θα φτάσει στις νότιες ακτές σε λιγότερο από 15 λεπτά, αλλά στις βόρειες ακτές της Κρήτης σε περίπου 45 λεπτά. Οι χρόνοι είναι ενδεικτικοί και εξαρτώνται από την ακριβή τοποθεσία του ρήγματος και του επίκεντρου του σεισμού που προξένησε το τσουνάμι».
«Δεν έχουμε τσουναμογράφο»
Οσο για τη γενική οδηγία - προτροπή που έχει να δώσει προς την πολιτική προστασία και τους πολίτες είπε: «Χρειάζεται εγρήγορση και αναβάθμιση του συστήματος προειδοποίησης. Στην Ελλάδα έχουμε πάνω από 100 σεισμογράφους αλλά λιγότερους από 20 παλιρροιογράφους, και κανέναν τσουναμογράφο. Αν εγκατασδταθούν τσουναμογράφοι στις ελληνικές θάλασσες, ο χρόνος ανίχνευσης του τσουνάμι και, κατά συνέπεια, ο χρόνος προειδοποίησης θα μειωθεί και,συνεπώς, θα υπάρχει μεγαλύτερος χρόνος για να αντιδράσουν οι πολίτες».
Τι είναι το τσουνάμι
Το τσουνάμι προκαλείται συνήθως από υποθαλάσσιους σεισμούς βάθους μικρότερου των 50 χιλιομέτρων και μεγέθους μεγαλύτερου των 6,5. Διεθνώς έχει επικρατήσει ο ιαπωνικός όρος τσουνάμι, σύνθεση των λέξεων tsu (λιμάνι) και nami (κύμα). Τα τελευταία 100 χρόνια, περί τους 260.000 ανθρώπους έχουν χάσει τη ζωή τους από τσουνάμι, από τους οποίους οι 227.000 στο τσουνάμι του Δεκεμβρίου του 2004, που εκδηλώθηκε στον Ινδικό Ωκεανό και έπληξε 14 χώρες της Ασίας και της Αφρικής. Το μεγαλύτερο σε μέγεθος τσουνάμι, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, ήταν αυτό που δημιουργήθηκε από την έκρηξη του ηφαιστείου Κρακατόα της Ινδονησίας, στις 27 Αυγούστου 1883. Το μέγιστο ύψος των κυμάτων που δημιουργήθηκαν εκτιμήθηκε στα 30 - 40 μέτρα.
Τα μεγαλύτερα τσουνάμι στην Ελλάδα
Από τον κατάλογο των Ambraseys and Synolakis (2010) στην ανατολική Μεσόγειο μεταξύ 62 – 1928 μ.Χ. έχουν γίνει 24 μεγάλα τσουνάμι στην Ελλάδα και σε κοντινές της περιοχές, ενώ από το 1928 μέχρι σήμερα έχουν γίνει 10. Το τσουνάμι που δημιουργήθηκε από το σεισμό των 8,5 στην Κρήτη το 365 π.Χ προκάλεσε μέγα τσουνάμι. Η σεισμική διάρρηξη ήταν τόσο βίαιη που ανύψωσε τη νοτιοδυτική Κρήτη μέχρι 9μ. Το τσουνάμι που δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα της σημαντικής ανύψωσης της υδάτινης στήλης υπολογίζεται ότι αναρριχήθηκε μέχρι τα 20 μ στα νότια παράλια της Κρήτης (Synolakis et al., 2011), προκάλεσε σημαντικές καταστροφές στην Αλεξάνδρεια και στη Σικελία ενώ υπάρχουν αναφορές ότι παρατηρήθηκε έως την Κροατία.
Πίνακας 1. Λίστα ιστορικών τσουνάμι στην Ελλάδα από το 62 μ.Χ. – σήμερα. Έχουμε συμπεριλάβει μόνο τα τσουνάμι με μηχανισμό γένεσης σεισμό, κατολίσθηση και ηφαιστειακή δραστηριότητα.
Έτος | Μήνας | Ημέρα | Περιοχή | Μέγεθος σεισμού* | Μηχανισμός γένεσης** | Βιβλιογραφική Αναφορά |
Ιστορικά τσουνάμι στην Ελλάδα την περίοδο 62 μ.Χ. – 1928 από τη λίστα των Ambraseys and Synolakis (2010) | ||||||
62 | Κρήτη | D | Philostr. VA, iv. 34. | |||
142 | Ρόδος | Μεγάλο | Τ | Aristid. Or. xliii | ||
365 | 7 | 21 | Κρήτη | Πολύ μεγάλο | Μ | Shaw et al. [2008] |
551 | Μαλιακός | Τ | Procop. Bell. VIII.xxv.16–24. | |||
1303 | 8 | 8 | Κρήτη | Μεγάλο | Μ | Ambraseys [2008c]. |
1389 | 3 | 20 | Χίος | Μέτριο | Μ | Chron.Byz.Brev.107. 16 |
1402 | 8 | 30 | Βόνιτσα | Μέτριο | Τ | Thiriet [1975, pp. 5–7]. |
1629 | 2 | 28 | Κύθηρα | Μέτριο | Μ | De Viazis [1893, pp. 218–221] |
1650 | 3 | Σαντορίνη | Υ | Richard, [1657]; | ||
1741 | 1 | 31 | Ρόδος | Μεγάλο | Τ | ANF: AE Bi/952 Rhodes. |
1748 | 5 | 25 | Βόνιτσα | Μέτριο | Τ | ANF:AE Bi.1185 Zante |
1769 | Ναύπακτος | Τ | BBA:MMD 9999, 113 | |||
1817 | 8 | 23 | Βόνιτσα | Μέτριο | Τ | Wyse 1865.260] |
1853 | 8 | 18 | Θήβα | Μέτριο | Τ | PAI:1853.1381–1418; |
1861 | 12 | 26 | Αίγιο | Μέτριο | Τ | Forster 1890.73–92 |
1866 | 1 | 19 | Χίος | Τ | Perrey 1870.38,42. | |
1883 | 6 | 27 | Κέρκυρα | Μικρό | Τ | PEX:1884.v.17.19. |
1886 | 8 | 27 | Φιλιατρά | Μεγάλο | Τ | Ambraseys [2008c]. |
1887 | 10 | 10 | Ξυλόκαστρο | Μέτριο | Τ | PEPT: 1887.no.294–300; |
1888 | 9 | 9 | Αίγιο | Μέτριο | Τ | Forster 1890.81 |
1893 | 2 | 9 | Σαμοθράκη | Μέτριο | Τ | Ambraseys [2008c]. |
1894 | 4 | 27 | Αταλάντη | Μέτριο | Μ | Ambraseys [2008c]. |
1898 | 6 | 2 | Κορινθιακός Κόλπος | Μέτριο | Τ | Forster 1890.81 |
1899 | 1 | 22 | Κυπαρισσία | Μέτριο | Μ | Ambraseys [2008c]. |
Ιστορικά τσουνάμι στην Ελλάδα από το 1928 – σήμερα | ||||||
1947 | 10 | 6 | Καλαμάτα | Μεγάλο | Τ | Ebeling et al. (2012) |
1948 | 2 | 9 | Κάρπαθος | Μεγάλο | Τ | Ebeling et al. (2012) |
1949 | 7 | 23 | Χίος | Μέτριο | Τ | Melis et al. (2020) |
1956 | 7 | 21 | Αμοργός | Μεγάλο | Μ | Okal et al. (2009) |
2009 | 7 | 1 | Νότια Κρήτη | Μέτριο | Τ | Bocchini et al. (2020) |
2015 | 11 | 17 | Λευκάδα | Μέτριο | T | Armigliato et al. (2016) |
2017 | 6 | 12 | Λέσβος | Μέτριο | Τ | Annunziato et al. (2017) |
2017 | 7 | 20 | Κως | Μέτριο | Τ | Dogan et al. (2019) |
2018 | 10 | 25 | Ζάκυνθος | Μέτριο | M | Cirella et al. (2020) |
* Πολύ μεγάλο: Ms ? 7.8, Μεγάλο: 7.8 > Ms ? 7.0, Μέτριο: 7.0 > Ms ? 6.0 Μικρό: 6.0 > Ms. **Μ: θαλάσσια κύματα που παρατηρήθηκαν σε μεγάλη γεωγραφική έκταση και δημιουργήθηκαν (το πιθανότερο) από σεισμική διάρρηξη, με πιθανή συμβολή από υποθαλάσσιες κατολισθήσεις· Τ: θαλάσσια κύματα που έπληξαν μικρή παράκτια έκταση που δημιουργήθηκαν (το πιθανότερο) από υποθαλάσσιες κατολισθήσεις, οι οποίες ενεργοποιήθηκαν από σεισμική δόνηση, και σε κάποιες περιπτώσεις παρατηρήθηκαν σε άλλες γειτονικές παράκτιες τοποθεσίες· Υ: θαλάσσια κύματα που δημιουργήθηκαν από ηφαιστειακή δραστηριότητα. |
Μέση Ανατολή: Διπλωματικός πυρετός για να αποτραπούν τα αντίποινα του Ιράν στο Ισραήλ - Φόβοι για ντόμινο στην περιοχή
Χαλκιδική: Τα 3 ερωτήματα για τον πνιγμό της 8χρονης - Ανακαλούνται οι άδειες για τις πισίνες της κατασκήνωσης
SOS από ΠΟΥ για την Mpox: Κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης μετά από νέα παραλλαγή της νόσου
Σάλος στην Ιταλία για ρατσιστικό βανδαλισμό γκράφιτι της μαύρης ολυμπιονίκη του βόλεϊ, Πάολα Εγκόνου
Live όλες οι εξελίξεις λεπτό προς λεπτό, με την υπογραφή του www.ethnos.gr